تثبيت مىنمايد « 1 » . ج - « قضاى غير حتمى » : اگر خداوند ، وقوع چيزى را به پيامبران و فرشتگان - عليهم السلام - و يا عدم تقدير آن را بدانها اطلاع دهد و لكن تحقق و وقوع و يا عدم آن را مشروط و معلق به اراده و مشيّت خويش سازد ، قضاى غير حتمى ناميده شده و « بداء » در آن جريان مىيابد ؛ چرا كه گاهى امكان دارد ، به علل و مصالح خاصى ، مشيّت خدا بر خلاف آن تعلق گيرد و اين نوع تغييرات در تقديرات را « بداء » مىنامند « 2 » كه مورد اتفاق فريقين است . بنابراين ، تقديرات حتمى كه در لسان شريعت - گاهى به لوح محفوظ و گاهى ام الكتاب و يا علم مخزون و مكنون - ناميده مىشود ، نمىتواند ، مجراى « بداء » قرار بگيرد . بلكه در علم خداوندى به همانطور كه واقع خواهد شد ، حاضر مىباشد و هرگز تغييرپذير نبوده و « بداء » بردار نيست ؛ چرا كه كل دايرهء هستى و آفرينش به تمام معنا در علم ازلى او معين بوده و هيچ چيز حتى ذرّات و درون آن از حيطهء علم على الاطلاق او بيرون نيست و او بر همه چيز آگاه است « 3 » ، جلّت عظمته و سبحانه . شرايط و اركان « بداء » برخى از متفكران فرزانه و دورانديش و يكه‌سوار عرصه‌هاى كلام و اصول قرن چهار و پنجم هجرى قمرى « 4 » ، براى تحقق « بداء » چهار شرط و ركن برشمرده ، ضمن

--> ( 1 ) ر . ك : محمد صادق نجمى ، پيشين ، صص 272 - 274 . به گزارش از عيون اخبار الرضا - عليه السّلام - باب 13 . و بحار ، باب « بداء و نسخ » ، ج 2 ، ص 132 ، چاپ كمپانى و ص 136 . و وافى فيض كاشانى ، باب « بداء » ، ج 2 ، ص 113 و كافى ، كلينى . ( 2 ) محمد صادق نجمى همان ، و اين نوع قضاى غير حتمى ، از علم مكنون حق سرچشمه گرفته ، و تغييرات در آن از اسرار ويژهء حق - عزّ و جلّ - مىباشد و هيچ كس از آن اطلاع و آگاهى ندارد . ( 3 ) ر . ك : محمد صادق نجمى ، همان ، با اندك تصرفى از نگارنده . ( 4 ) سيد مرتضى علم الهدى ، ( ت 436 ه . ق ) وى با پنج نسل نسبش به امام هفتم عليه السّلام مىرسد و از نخبگان عالم و از تئورسين‌هاى بزرگ مكتب تشيع مىباشد .